Odzyskać głos, czyli stop uciszaniu pornografii

Lektura tekstu Mary Kate McGowan poświęconego pornografii w ujęciu Catharine MacKinnon oraz fragmentów encyklopedii filozofii uniwersytetu Stanforda skłoniła mnie do następujących refleksji.

Definicja pornografii oparta na etymologii greckiego słowa pornographos, przymiotnika, który oznaczał wytwór ludzkich rąk lub dzieło sztuki (później także literatury) poświęcony życiu prostytutek (z gr. pornē prostytutka + graphein pisać; πορνεία, porneia ) mający na celu wzbudzanie podniecenia seksualnego[1] sugeruje niewielką wartość estetyczną tego rodzaju tekstu kultury. Ilość zachowanych świadectw materialnych świadczy  jednak o randze  tego tematu oraz jego powolnej sublimacji i estetyzacji. Dowodzą tego zachowane materiały źródłowe takie jak antyczna grecka ceramika,  malowidła na ścianach lupanaru w Pompejach czy „Sztuka kochania” Owidiusza. Na uwagę zasługuje jednak ich pierwotnie  informacyjny i użytkowy charakter.

Definicja pornografii według  MacKinnon i Dworkin[2] skupia się przede wszystkim  na kwestii odebrania kobietom głosu oraz na braku równości kobiet wobec mężczyzn. Dzisiejsza próba interpretacji tego zjawiska powinna odzwierciedlać zmiany zaistniałe w społeczeństwach euroatlantyckiego kręgu kulturowego pod wpływem zdobyczy kolejnych fal feminizmu.  Ponieważ jednak także w szeregach feministek nie ma zgody co do zaproponowanej przez MacKinnon i Dworkin  definicji pornografii, istotnym staje się element świadomego wyboru ścieżki kariery dokonywanego przez kobiety (i nie tylko)[3], które mogą nie czuć się wykorzystywane i poniżane przez mężczyzn. Co za tym idzie, w definiowaniu pornografii można i należy uwzględniać także aspekt ekonomiczny, najczęściej, lecz nie wyłącznie,  prowadzący do nadużyć i przemocy. Jest to nierozerwalnie związane z konsumpcyjnym modelem dzisiejszego życia i coraz większym liberalizmem ekonomicznym. Jak sugeruje Ewa Maria Nemeth w swoim artykule „Seksualizm a pieniądze”[4] , „… pieniądz […] jest towarem totalnym, mającym zdolność obracania w towar wszystko, co istnieje” i właśnie ten fakt powoduje  szereg nadużyć, deprawacji, skutkuje handlem kobietami i ich zniewoleniem[5], powoduje narastanie przemocy wobec kobiet i mniejszości seksualnych oraz stereotypizacji ich wizerunku w mediach.

Pojęta w ten sposób definicja pornografii obejmowałaby nie tylko uprzedmiotowienie kobiet czy dzieci, ale również transseksualistów i mężczyzn oraz sprowadzanie ich do roli obiektów seksualnych,  wykorzystywanych cieleśnie wyłącznie dla osiągniecia podniecenia seksualnego przez oglądających/oglądające (czy, jak się wydaje,  rzadziej - czytelników),  popularyzując w kulturze masowej pogląd o szczególnie kobiecej podległości wobec mężczyzn, ale także sygnalizując marginalizowaną rolę mężczyzn w dzisiejszym przemyśle pornograficznym.  Czy kultura „maczyzmu” nie jest ubliżająca i poniżająca także w stosunku do mężczyzn, muszących sprostać nierealnym standardom przemysłu pornograficznego (zarówno aktorów jak i użytkowników filmów pornograficznych)? Typowo rozumiana pornografia podkreśla jedynie genitalny aspekt  kopulacji. Stąd jej anatomiczny charakter, pozbawiający akt seksualny sfery nie tylko emocjonalnej, ale także fabularnej. Poza zbliżeniami narządów płciowych  w stanie permanentnej gotowości nie istnieje w filmach pornograficznych jakakolwiek akcja poza „akcją”.  Czy to nie oznacza ubóstwa formy i treści? Ogłupiania widza dosłownie i w przenośni?

Czy zatem istnieje możliwość spojrzenia na pornografię jak na zjawisko normalne, naturalne, a nawet niezbędne w codziennym życiu? Abstrahując od zatrważających doniesień medialnych  na temat zjawiska uzależnienia od pornografii, a także negatywnego wpływu pornografii na pożycie seksualne lub faktu, że to pornografia stanowi najpoważniejsze źródło wiedzy o seksie wśród dzisiejszej młodzieży, można, a nawet trzeba zadać pytanie o możliwość „odzyskania” pornografii, tak jak ma to miejsce w przypadku „teorii pedalskiej”, a także znanych prób i skutecznych prób „odzyskania” słów queer i slut.

W „odzyskaniu” pornografii znaczącą rolę może odegrać nie tylko jej terapeutyczna funkcja w leczeniu zaburzeń seksualnych, ale także powstała w latach osiemdziesiątych tzw. kobieca pornografia. Zaistniałe zmiany w kulturze powodują zmianę sposobu rozumienia zjawisk z zakresu szeroko pojętej prostytucji i pornografii. Jak referuje w swoim artykule  Nemeth:  „[W] czasach nam współczesnych w zaskakującym tempie rośnie zarówno oferta męskiej prostytucji, jak i zapotrzebowanie na nią ze strony kobiet. Wielu młodych mężczyzn uznaje za wysoce atrakcyjne zajęcie prezentowanie się w charakterze obiektów rozkoszy. Jaką masę wyobrażeń wyzwala to wśród kobiet […]”. Ponieważ także w świetle badań nad seksualnością człowieka okazało się, że „[z]daniem części kobiet oglądanie razem z partnerem pornografii działa na nie podniecająco, inne chętnie ją oglądają w trakcie masturbowania się,”[6] znaczenie pornografii w życiu erotycznym człowieka nie powinno być kojarzone wyłącznie z różnego rodzaju patologiami. Kwestia mody i otwierania się społeczeństw na wiele dotychczasowych tematów tabu z pewnością mają tu swoje znaczenie.

Warto również za  profesorem Lwem Starowiczem wspomnieć o pornografii kobiecej, nurcie, który rozwija się na świecie od kilkunastu lat. W Polsce nieco miejsca poświęciły mu „Wysokie obcasy”, ale dyskusji jeszcze nie ma. Są to jednak filmy adresowane do partnerów, którzy doceniają nie tylko cielesność, ale także potrzebę dialogu i bliskości. Jak mówi edukatorka Alicja Długołęcka „[w] filmie ma być akcja, ciągłość narracji. Nie do przyjęcia jest seks wyrwany z kontekstu, chyba że są to marzenia bohaterki. W miejsce 'ginekologicznej pornografii' ma się pojawić erotyzm. Punktem wyjścia są pragnienia seksualne i przyjemność kobiety ze szczególnym naciskiem na bliskość, namiętność i zmysłowość. W takim filmie ma być pokazany pozytywny stosunek do ciała, przy czym ciało mężczyzny jest równowartościowym obiektem erotycznym. Obrazy presji i przymusu są zakazane […][7].” Należy podkreślić jednak fakt, że nie ma jeszcze wystarczających badań, mogących potwierdzić uniwersalność (a więc atrakcyjność dla kobiet i mężczyzn różnych orientacji seksualnych) filmów pornograficznych robionych przez kobiety dla kobiet. Ponadto zmiana paradygmatu pornografii w społecznym odbiorze musi wywołać rewolucję seksualną w sferze odbiorców dotychczasowej pornografii, a to „oznacza nowe wyzwania  i oczekiwania wobec mężczyzn” (choć nie tylko ich). Niemniej jednak mogłaby to być bardzo kusząca alternatywa, uwzględniająca przede wszystkim aspekty równościowe seksu. Dlatego warto zastanowić się nad zjawiskiem kobiecej pornografii i być może, zamiast ją zamieść pod dywan, czy, jak mówią MacKinnon i Dworkin, uciszać, należy dopuścić ją do mainstreamu, aby głos odzyskały kobiety i mniejszości seksualne?  W ten sposób kolejna sfera życia seksualnego mogłaby zostać uznana za „odzyskaną”, tym bardziej, że jest to sfera niezwykle i od stuleci ważna dla człowieka.

---

[1] Por. http://www.merriam-webster.com/dictionary/pornography

[2] http://plato.stanford.edu/entries/pornography-censorship

[3]  Wydaje się, że jednomyślność panuje TYLKO co do całkowitego potępienia wykorzystywania do procederu pornograficznego dzieci i nieletnich. Por. http://plato.stanford.edu/entries/pornography-censorship

[4] Nemeth, Ewa Maria, Seksualizm a pieniądze [w:] Historia prostytucji , Dufour, F.S. Pierre, Gdynia 1997. s. 15.

[5] Por. idem, s. 14.

[6] Starowicz, Lew, O miłości, Warszawa 2012,s. 160.

[7] http://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/1,96950,7505544,Kobiece_porno.html#TRrelSST